คราบหินปูนถูกเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “หินน้ำลาย” เกิดจากคราบจุลินทรีย์หรือขี้ฟันที่สะสมและจับกับเชื้อโรคจนกระทั่งตกตะกอนกลายเป็นของแข็งเกาะอยู่บนผิวฟัน ซอกเหงือกหรือตามซอกฟัน โดยปกติแผ่นคราบจุลินทรีย์เริ่มต้นที่เกาะอยู่บนผิวฟันจะมีลักษณะนิ่มและสามารถแปรงออกได้ แต่เมื่อใดที่มีแร่ธาตุจากน้ำลายมาผสมด้วยจะกลายเป็นคราบหินปูนที่มีลักษณะเป็นของแข็งไม่สามารถแปรงได้เอง ต้องให้ทันตแพทย์ทำการขูดหินปูนออกไปเท่านั้น

ผลข้างเคียงของปัญหาคราบหินปูนจะเกิดขึ้นเมื่อจุลินทรีย์ปล่อยสารที่เป็นกรดออกมาทำให้เกิดเหงือกอักเสบ และเมื่อปล่อยออกมานาน ๆ กระดูกที่รองรับรากฟันจะค่อยๆ ละลาย ทำให้ฟันโยกไม่แข็งแรง โดยปัญหาที่เกิดจากคราบหินปูน ได้แก่ เลือดออกขณะแปรงฟัน ฟันเหลือง มีกลิ่นปาก เหงือกร่น โรคปริทันต์ ฟันโยกฟันห่าง และฟันผุ

เราสามารถลดคราบหินปูนได้อย่างไรบ้าง
1. การแปรงฟันอย่างถูกวิธี และควรใช้เวลาในการแปรงฟันแต่ละครั้งไม่ต่ำกว่า 2-3 นาที
2. ควรแปรงลิ้นทุกครั้งหลังแปรงฟัน
3. ใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำ ในบริเวณซอกฟันนั้น แปรงสีฟันไม่สามารถเข้าไปทำความสะอาดได้ จึงควรใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำ อย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง
4. ใช้น้ำยาบ้วนปากเป็นประจำ ช่วยลดปริมาณแบคทีเรียในช่องปาก และยังช่วยให้ลมหายใจสดชื่นขึ้นได้อีกด้วย
5. ตรวจสุขภาพช่องปากด้วยตัวเองทุกครั้งหลังแปรงฟันเสร็จ ว่ายังมีเศษอาหารหลงเหลืออยู่รึเปล่า และยังเป็นการตรวจดูฟันผุด้วย
6. ควรพบทันตแพทย์ทุก ๆ 6 เดือน เพื่อตรวจสุขภาพช่องปากและขูดหินปูน
อย่างไรก็ตาม เมื่อหินปูนก่อตัวขึ้น เราไม่สามารถกำจัดได้ด้วยตัวเองที่บ้าน ต้องให้ทันตแพทย์ ใช้เครื่องมือขูดออก การเข้ารับการตรวจรักษากับทันตแพทย์ทุก 6 เดือนนั้นเป็นเรื่องสำคัญ เพราะทันตแพทย์ จะขูดคราบ Plaque และหินปูนที่ฟันออก เพื่อป้องกันการจับตัวกันจนหนา และลดโอกาศที่หินปูน จะไปก่อให้เกิดปัญหาอื่น ๆ ตามมา